ସ୍ୱାଧୀନତାର 75 ବର୍ଷରେ କେତେ ମଜବୁତ୍ ହୋଇଛି ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତି, ପଢନ୍ତୁ ବିସ୍ତୃତ ରିପୋର୍ଟ

75 ବର୍ଷ ପରେ, ଭାରତ ହୁଏତ ସେ ସୁନାର ଚଢେଇ ହୋଇପାରିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ବିଶ୍ୱ ପଞ୍ଚମ ଦ୍ରୁତତମ ଅଭିବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ପ୍ରମୁଖ ଅର୍ଥନୀତିରେ ପହଞ୍ଚିଛୁ ।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ : ଭାରତ ଚଳିତ ବର୍ଷ ସ୍ୱାଧୀନତାର 75 ବର୍ଷ ପାଳନ କରୁଛି । ଆଜି ବି ଭାରତରେ ଅନେକ କିଛି କରିବାକୁ ବାକି ଅଛି । କିନ୍ତୁ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ ଆମେ 75 ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲୁ, ଆଜି ଆମକୁ ସେ ପରିସ୍ଥିତି ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ।

ପ୍ରାୟ 800 ବର୍ଷର ଦାସତ୍ୱ ପରେ 1947 ମସିହାରେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇପାରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ବିଶ୍ୱର କୌଣସି ଏକ ଭଲ ସ୍ଥାନରେ ନଥିଲା । ଦାସତ୍ୱ ପୂର୍ବରୁ ସୁନାର ଭାରତ କୁହାଯାଉଥିବା ଦେଶକୁ ନିଜ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଶସ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ, 75 ବର୍ଷ ପରେ, ଭାରତ ହୁଏତ ସେ ସୁନାର ଚଢେଇ ହୋଇପାରିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ବିଶ୍ୱ ପଞ୍ଚମ ଦ୍ରୁତତମ ଅଭିବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ପ୍ରମୁଖ ଅର୍ଥନୀତିରେ ପହଞ୍ଚିଛୁ ।

ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟ ରପ୍ତାନୀରେ ସଫଳତା

ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ହେଉଛି ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଡ ସଫଳତା । 1950 ଏବଂ 1960 ଦଶକରେ ଆମ ଦେଶ ଖାଦ୍ୟ ସହାୟତା ନେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ଆଜି ଭାରତ ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟ ରପ୍ତାନିକାରୀ ହୋଇପାରିଛି । ଏପରିକି ବିଶ୍ୱର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ଜନସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଅଧିକ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ରପ୍ତାନୀ କରିବାରେ ସଫଳ । 1950 ମସିହାରେ ଦେଶରେ ମୋଟ ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଥିଲା 54.92 ନିୟୁତ ଟନ୍ ଥିଲା ଯାହା 2021-22 ରେ 314.51 ମିଲିୟନ ଟନ୍ ରେକର୍ଡରେ ପହଞ୍ଚିଛି । 2021-22 ରେ ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଗତ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ହାରାହାରି ଉତ୍ପାଦନ ତୁଳନାରେ 23.80 ନିୟୁତ ଟନ୍ ଅଧିକ ରହିଛି ।

ଜିଡିପିରେ ବୃଦ୍ଧି

1947 ମସିହାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସମୟରେ ଭାରତର ମୋଟ ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦ (ଜିଡିପି) 2.7 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଥିଲା । 75 ବର୍ଷ ପରେ, 2022 ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପାଇଁ କ୍ରମାଗତ ମୂଲ୍ୟରେ ଭାରତର ଜିଡିପି 147.36 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ହେବ ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଛି । ଭାରତ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ପଞ୍ଚମ ବୃହତ୍ତମ ଅର୍ଥନୀତି । ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ଆମେରିକା ଅନୁଯାୟୀ ଏହା 2031 ସୁଦ୍ଧା ବିଶ୍ୱର ତୃତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇପାରେ । ଚଳିତ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ଭାରତର ଜିଡିପି 7% ବୃଦ୍ଧି ହେବା ସହ ଚଳିତ ବର୍ଷ ଏସିଆର ଦ୍ରୁତ ଅଭିବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ଅର୍ଥନୀତି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି ବୋଲି ମୋର୍ଗାନ ଷ୍ଟାନଲି ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିଛନ୍ତି । ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତିରେ ଏଭଳି ଦ୍ରୁତ ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ଶ୍ରେୟ 1991 ରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅର୍ଥନୈତିକ ନୀତିକୁ ଯିବ ।

ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ଭଣ୍ଡାର

1950-51 ମସିହାରେ ଭାରତରେ କେବଳ 1,029 କୋଟି ଟଙ୍କା ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ଭଣ୍ଡାର ରହିଥିଲା । 1991 ରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିବା ଅର୍ଥନୈତିକ ସଂସ୍କାରରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ସଂରକ୍ଷଣ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ତା'ପରେ ଦେଶର ଟ୍ରେଜେରୀରେ ମାତ୍ର 1.2 ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ଭଣ୍ଡାର ବାକି ରହିଲା । ତେବେ କରୋନା ମହାମାରୀ ଏବଂ ରୁଷ-ୟୁକ୍ରେନ ଯୁଦ୍ଧ ହେତୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଅର୍ଥନୀତି ଏହି ସମୟରେ ଚାପରେ ରହିଛି । ତଥାପି, ଜୁଲାଇ 15 ସୁଦ୍ଧା ଭାରତରେ 572.7 ବିଲିୟନ ଡ଼ଲାରର ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ଭଣ୍ଡାର ରହିଥିଲା ।

ବିଦେଶୀ ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗ

1948 ମସିହାରେ ଭାରତରେ ମୋଟ ବିଦେଶୀ ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗ ମାତ୍ର 256 କୋଟି ଥିଲା । ଏହା ପରେ ମଧ୍ୟ 'ଲାଇସେନ୍ସ ରାଜ୍' କାରଣରୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା । 1991 ରେ ଉଦାରୀକରଣ ପରେ, FDI ଭାରତର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଯାତ୍ରାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭ ପାଲଟିଛି । ପୂର୍ବ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ 2022 ରେ ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗ 83.6 ବିଲିୟନକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଯାହାକି ଏହା ପୂର୍ବରୁ 82 ବିଲିୟନ ଡ଼ଲାର ଥିଲା ।

ଭାରତୀୟ ରେଳ

ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଭାରତରେ ରେଳ ଲାଇନ ସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ବହୁତ କାମ କରିଥିଲେ । ଏପରିକି ବିଶ୍ୱ ତୁଳନାରେ ଭାରତରେ ଏକ ବିଶାଳ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ ଥିଲା । 1947 ମସିହାରେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଲାଇନର ମୋଟ ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ 54,693 କିଲୋମିଟର ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରଠାରୁ ଏହି ସବୁ ଲାଇନଗୁଡିକର ମିଟର ଗେଜରେ ରୂପାନ୍ତର, ଦ୍ୱିଗୁଣିତ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତିକରଣ ଉପରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଛି । 2020 ସୁଦ୍ଧା ରେଳବାଇର ମୋଟ ମାର୍ଗ ବିସ୍ତାର 67,956 କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଚଳିତ ବର୍ଷ ଏପ୍ରିଲ 1 ସୁଦ୍ଧା ଏହି ରେଳ ମାର୍ଗଗୁଡିକର 52,247 ଟି ବିଦ୍ୟୁତକରଣ ହୋଇଛି ।

କିନ୍ତୁ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସମୟ ତୁଳନାରେ ଦେଶ ସଡ଼କ ପଥରେ ଅନେକ ଅଗ୍ରଗତି କରିଛି । ବିଶେଷକରି ଅଟଳ ବିହାରୀ ସରକାରଙ୍କର ଏଥିରେ ଏକ ବଡ଼ ଅବଦାନ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଆଜି ଭାରତରେ ସଡକ ନେଟୱର୍କ ବିସ୍ତାର ହେଉଛି । ଯେତେବେଳେ ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଦେଶର ସଡ଼କଗୁଡ଼ିକର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ 2 ଲକ୍ଷ କିଲୋମିଟର ଥିଲା । 2022 ମସିହାରେ ଭାରତରେ 62 ଲକ୍ଷ କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ।

ପ୍ରାୟ 70% ଅତ୍ୟଧିକ ଦାରିଦ୍ରରେ ଥିଲେ, ବଢିଛି ସାକ୍ଷରତା ହାର

ଭାରତର ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଗତି ଏହା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ । 1947 ରେ ଭାରତରେ ସାକ୍ଷରତା ହାର ମାତ୍ର 12% ଥିଲା, 2022 ରେ ଏହା 80% କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ସେତେବେଳେ 70% ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗରିବ ବର୍ଗରେ ଥିଲେ, ଆଜି 20% ରୁ କମ୍ ଲୋକ ଦାରିଦ୍ର ସୀମାରେଖା ତଳେ ଅଛନ୍ତି । ତେବେ କେବଳ 5% କୃଷିରେ ଜଳସେଚନର ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା, ଆଜି ଏହା 55% ହୋଇପାରିଛି । 1947 ମସିହାରେ କେବଳ 1400 ମେଗାୱାଟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ହେଉଥିଲା, ଆଜି ଏହା 4 ଲକ୍ଷ ମେଗାୱାଟରୁ ଅଧିକ ହେଉଛି ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ରପ୍ତାନି କରିବାରେ ସକ୍ଷମ । 1947 ମସିହାରେ, ଭାରତରେ ସା୍ଇକେଲ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ହେଉନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧ ବିମାନ, ଟ୍ୟାଙ୍କ, କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ରକେଟ୍ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଉଛି ।

ଡଲାର ତୁଳନାରେ ଟଙ୍କା

ଭାରତ ଆଜି ବିଶ୍ୱର ପଞ୍ଚମ ବୃହତ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଛି । ତେଣୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନେଇ କୌଣସି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ । ଆମେ ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱ ଦେଶ ବାହାରେ ଏକ ସ୍ଥିତିକୁ ଯାଇଛୁ ଯେଉଁଥିରେ ବିଶ୍ୱର କୌଣସି ସୁପର ପାୱାର ଭାରତର ଶକ୍ତିକୁ ଅଣଦେଖା କରିପାରିବେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ, ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସମୟରେ ଥିବା ସ୍ଥିତିକୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ପଛରେ ରହିଛୁ । ଏହା ହେଉଛି ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର ତୁଳନାରେ ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କା । 1947 ମସିହାରେ, ଗୋଟିଏ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର 3.30 ଟଙ୍କା ସହିତ ସମାନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ, 11 ଅଗଷ୍ଟ 2022 ସୁଦ୍ଧା ଏହା 79 ରୁ ଅଧିକ ରହିଛି ।

English summary

India@75 : From Economic To Literate and communication, Development Of India After Independence