ଭାରତର ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଯାତ୍ରା; ପୂର୍ବରୁ ଅପହଞ୍ଚ ଥିବା ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ଏବେ ପାଲଟିଛି ନାଗରିକଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଅଂଶବିଶେଷ

ଗତ ଏଗାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଏକ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିଛି। ପୂର୍ବରୁ ଜଟିଳ ଏବଂ ଅପହଞ୍ଚ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ ପାଲଟିଛି।

ଡିଜିଟାଲ୍ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ସରକାରୀ ସେବାଗୁଡ଼ିକୁ ନାଗରିକଙ୍କ ନିକଟତର କରିଛି, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାର ବିତରଣକୁ ସୁଗମ କରିଛି ଏବଂ ବିଶେଷକରି ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ଅନୁନ୍ନତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆର୍ଥିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣକୁ ବିସ୍ତାର କରିଛି। ସ୍ଥିର ଏବଂ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ନେତୃତ୍ୱ ଅଧୀନରେ, କେବଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ମାଣ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ବରଂ ଶେଷ ମାଇଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବା ଏବଂ ସଶକ୍ତ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଦେୟ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଠାରୁ ମହାକାଶ ଅନୁସନ୍ଧାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଶାସନକୁ ବିକାଶ ସହିତ ଯୋଡିବାର ସୂତ୍ର ପାଲଟିଛି, ଯାହା ଭାରତକୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ଅଗ୍ରଣୀ କରିପାରିଛି।

ଗତ ଏଗାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିଶେଷକରି ଗ୍ରାମୀଣ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆର୍ଥିକ ସେବାକୁ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟତର କରିଛି। ଅର୍ଥପଇଠକୁ ସୁଗମ କରିବାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସବସିଡିକୁ ପ୍ରକୃତ ହିତାଧିକାରୀଭ୍କ ହାତରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଡିଜିଟାଲ୍ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ସାର୍ବଜନୀନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦ୍ରୁତ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଅଧିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିଛି।

ଭାରତୀୟଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ନେଣଦେଣ ପଦ୍ଧତିରେ ସବୁଠାରୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି। ୟୁନିଫାଏଡ୍ ପେମେଣ୍ଟସ୍‌ ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ (ୟୁପିଆଇ) ସାରା ଦେଶରେ ଡିଜିଟାଲ୍ କାରବାରକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ମାର୍ଚ୍ଚ 2025ରେ, ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ମାସରେ ୟୁପିଆଇ ବ୍ୟବହାର କରି 24.77 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟର 18,301 ନିୟୁତରୁ ଅଧିକ କାରବାର କରାଯାଇଥିଲା। ୟୁପିଆଇ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରାୟ 460 ନିୟୁତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ 65 ନିୟୁତ ବ୍ୟବସାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି। ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ କାରବାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ କରାଯାଉଛି, ପ୍ରାୟ 50 ପ୍ରତିଶତକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କିମ୍ବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଦେୟ ଭାବରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଛି। ଏସିଆଇ ୱାର୍ଲ୍ଡୱାଇଡ୍ ରିପୋର୍ଟ-2024 ଅନୁଯାୟୀ, 2023ରେ 49 ପ୍ରତିଶତ ଡିଜିଟାଲ କାରବାର ଭାରତରେ ହୋଇଥିଲା ।

ଆଧାର-ଆଧାରିତ ଇ-କେୱାଇସି ସିଷ୍ଟମ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ଉଭୟରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସରଳ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି। ଏହା ପ୍ରମାଣୀକରଣକୁ ଦ୍ରୁତ କରିଛି, କାଗଜପତ୍ର କାମକୁ ହ୍ରାସ କରିଛି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଆଣିଛି। ଏପ୍ରିଲ 2025 ସୁଦ୍ଧା, 141.88 କୋଟି ଆଧାର ଆଇଡି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଆଧାର ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ୍ ମେରୁଦଣ୍ଡର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ପାଲଟିଛି, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ସେବା ପାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି।

ଆଧାର ପ୍ରମାଣୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲାଭ ହସ୍ତାନ୍ତର (ଡିବିଟି), ସବସିଡି ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାର ଅର୍ଥରାଶି ପ୍ରଦାନ କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ଏହା ନକଲି ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ହଟାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି ଏବଂ 2015 ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ 2023 ମଧ୍ୟରେ ସରକାରଙ୍କର 3.48 ଲକ୍ଷ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଟଙ୍କା ସଞ୍ଚୟ କରିଛି। ମେ 2025 ସୁଦ୍ଧା, ଡିବିଟି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ମୋଟ କ୍ରମାଗତ ପରିମାଣ 43.95 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।

ଏହି ସିଷ୍ଟମ ହିତାଧିକାରୀ ଡାଟାବେସକୁ ସଫା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି। 5.87 କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଅଯୋଗ୍ୟ ରାସନ କାର୍ଡ ଧାରକଙ୍କୁ ବାହାର କରାଯାଇଛି ଏବଂ 4.23 କୋଟି ଡୁପ୍ଲିକେଟ୍ କିମ୍ବା ନକଲି ଏଲପିଜି ସଂଯୋଗ ବାତିଲ କରାଯାଇଛି, ଯାହା କଲ୍ୟାଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଲକ୍ଷ୍ୟଭିତ୍ତିକ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିଛି।

ଦୃଢ଼ ଡିଜିଟାଲ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଯେକୌଣସି ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆଧାର। ଗତ ଏଗାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତ ମୋବାଇଲ୍ ନେଟୱାର୍କ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗ ବିସ୍ତାର କରିବାରେ ନିବେଶ କରିଛି। ଏହି ପ୍ରୟାସଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଯୋଗାଯୋଗକୁ ଉନ୍ନତ କରିନାହିଁ ବରଂ ଅଭିବୃଦ୍ଧି, ନବସୃଜନ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ମୋବାଇଲ୍ ସେବା ଉପଲବ୍ଧତା ଉନ୍ନତ ହେବା ପରେ ପ୍ରକୃତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲା। 2016 ମସିହାରୁ, ଭାରତରେ 4 ଜି କଭରେଜର ଦ୍ରୁତ ପ୍ରସାରଣ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଦେଶର ବିସ୍ତୃତ କୋଣଅନୁକୋଣକୁ ହାଇ-ସ୍ପିଡ୍ ସଂଯୋଗ ଆଣିଛି। ଅକ୍ଟୋବର 2022 ରେ 5ଜି ଆସିବା ସହିତ ଏହି ଗତି ଜାରି ରହିଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସ୍ମାର୍ଟ ଡିଜିଟାଲ୍ ସେବାଗୁଡ଼ିକୁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରିଥିଲା। ମାତ୍ର 22 ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତ 4.74 ଲକ୍ଷ 5ଜି ବେସ୍ ଟ୍ରାନ୍ସସିଭର୍ ଷ୍ଟେସନ୍ ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତତମ 5ଜି ରୋଲଆଉଟ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା, 5ଜି ସେବା ଦେଶର 99.6% ଜିଲ୍ଲାକୁ କଭର୍ କରୁଛି, କେବଳ 2023-24ରେ 2.95 ଲକ୍ଷ ବିଟିଏସ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ଏହି ଲମ୍ଫ 2025 ମସିହାରେ 116 କୋଟି ମୋବାଇଲ୍ ଗ୍ରାହକ ଆଧାରକୁ ସମର୍ଥନ କରେ, ଯାହା ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ୍ ବୃଦ୍ଧିର ପରିମାଣ ଏବଂ ପହଞ୍ଚକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥାଏ।

ଏହି ଉନ୍ନତ ମୋବାଇଲ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ପ୍ରବେଶରେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ବୃଦ୍ଧି ଆଣିଛି। ଗତ 11 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଉପଭୋକ୍ତା ଆଧାର 285% ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ସେହି ସମୟରେ, ୱାୟାରଲେସ୍ ଡାଟାର ମୂଲ୍ୟ 2014ରେ ପ୍ରତି ଜିବି 308 ଟଙ୍କାରୁ 2022ରେ ମାତ୍ର 9.34 ଟଙ୍କାକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ଯାହା ଡିଜିଟାଲ୍ ସେବାଗୁଡ଼ିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଲଭ କରିଛି। ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଲୋକ ଏବେ ଡିଜିଟାଲ୍ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିପାରୁଛନ୍ତି ।

ଏହି ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରୟାସର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତକୁ ସଂଯୋଗ କରିବା ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଭାରତନେଟ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ 2.14 ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତକୁ ହାଇ-ସ୍ପିଡ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗ କରିଛି । ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଅଧୀନରେ ପ୍ରାୟ 6.93 ଲକ୍ଷ କିଲୋମିଟର ଅପ୍ଟିକାଲ୍ ଫାଇବର କେବୁଲ୍ ବିଛାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ପୂର୍ବରୁ ମୌଳିକ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସୁବିଧା ନଥିଲା, ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ଡିଜିଟାଲ ଉପକରଣ ମିଳିପାରୁଛି। ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସରକାରଙ୍କ ସହିତ ଲୋକଙ୍କ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାକୁ ପୁନଃଆକାର ଦେଇଛି। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଠାରୁ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସାର୍ବଜନୀନ ସେବାଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୁତ, ଅଧିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଡିଜିଟାଲ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକ କଲ୍ୟାଣର ସୁଗମ ବିତରଣକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛି ଏବଂ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରିଛି, ବିଶେଷକରି ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ।

କୋୱିନ୍‌ ପୋର୍ଟାଲ୍ ଏହାର କୋଭିଡ୍‌-19 ଟୀକାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା। ଏହା ସରକାରୀ ଏବଂ ଘରୋଇ ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଟୀକା ନିର୍ମାତା, ପ୍ରଶାସକ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା କର୍ମୀ ଏବଂ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କ ସମେତ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କୁ ସଂଯୋଗ କରିଥିଲା।

220 କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଡୋଜ୍ ପରିଚାଳନା କରି, କୋୱିନ୍‌ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ଟୀକାକରଣ ଅଭିଯାନ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ବ୍ୟାପକତା ଆଣିଥିଲା। ଏହାର ସଫଳତା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଅନେକ ଦେଶ ଏହାକୁ ନିଜସ୍ୱ ଡିଜିଟାଲ୍ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ଏକ ମଡେଲ୍ ଭାବରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଛନ୍ତି।

ଜନ ସେବା କେନ୍ଦ୍ର (ସିଏସସି) କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ଯାହା ସାଧାରଣ ସେବା ପାଇଁ ସହଜ ପ୍ରବେଶକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ, ବିଶେଷକରି ଗ୍ରାମୀଣ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ। ଗ୍ରାମ ସ୍ତରୀୟ ଉଦ୍ୟୋଗୀ (ଭିଏଲଇ) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ, ସିଏସସି ଗୁଡ଼ିକ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରବେଶ ବିନ୍ଦୁ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଯାହା ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ, ବୀମା, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଟେଲିମେଡିସିନ୍ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରେ।

31 ଜାନୁଆରୀ 2025 ସୁଦ୍ଧା, ସାରା ଦେଶରେ 5.97 ଲକ୍ଷ ସିଏସସି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରୁ 4.73 ଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। କେବଳ ସେବା କେନ୍ଦ୍ର ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ, ସିଏସସିଗୁଡ଼ିକ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ଡିଜିଟାଲ୍ ସଶକ୍ତିକରଣର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଠିଆ ହୋଇଛି ଯାହା ବ୍ୟବଧାନକୁ ଦୂର କରିବା ସହ ଯାତ୍ରା ହ୍ରାସ କରି ଏବଂ ପ୍ରଶାସନକୁ ଦ୍ୱାରଦେଶକୁ ଆଣିଛି।

ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ଉପଲବ୍ଧତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଜନସାଧାରଣ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିବା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆଧାରିତ। ଭାଷା ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାଙ୍ଗିବା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦକ୍ଷତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଡିଜିଟାଲ୍ କ୍ଷମତା ନିର୍ମାଣ ଅଧୀନରେ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ନାଗରିକ ଏବଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ଉଭୟଙ୍କୁ ଡିଜିଟାଲ୍-ପ୍ରଥମ ପରିବେଶରେ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସଜ୍ଜିତ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛି ।

ଭାଷିନୀ (ଭାଷା ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ ଫର୍ ଇଣ୍ଡିଆ) ହେଉଛି ଜାତୀୟ ଭାଷା ଅନୁବାଦ ମିଶନ (ଏନଏଲଟିଏମ) ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ପଦକ୍ଷେପ, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତର ଭାଷାଗତ ବିବିଧତାକୁ ଯୋଡ଼ିବା। କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାଷା ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣର ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି, ଭାଷିନୀ ବହୁ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବାଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ। ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଭାଷିନୀ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିବା, ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଏକ ପ୍ରକୃତ ସମାବେଶୀ ଡିଜିଟାଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ସାକାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି।

ମଇ 2025 ସୁଦ୍ଧା, ଭାଷିନୀ 1,600 ରୁ ଅଧିକ ଏଆଇ ମଡେଲ୍ ଏବଂ 18 ଭାଷା ସେବା ସହିତ 35+ ଭାଷାକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଏହା ଆଇଆରସିଟି, ଏନପିସିଆଇର ଆଇଭିଆରଏସ I ସିଷ୍ଟମ୍ ଏବଂ ପୋଲିସ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ଭଳି ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ, ଯାହା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସେବାଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ସମାବେଶୀ ଏବଂ ସୁଗମ କରିଥାଏ। 8.5 ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ ଡାଉନଲୋଡ୍ ସହିତ, ଭାଷିନୀ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ପସନ୍ଦର ଭାଷାରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ସହିତ ଜଡିତ ହେବା ପାଇଁ ସଶକ୍ତ କରିଚାଲିଛି।

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରାମୀଣ ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷରତା ଅଭିଯାନ ଗ୍ରାମୀଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ମୌଳିକ ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷରତା ସହିତ ସଶକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାକୁ ସମଗ୍ର ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପଦକ୍ଷେପର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଅତି କମରେ 6 କୋଟି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷର କରିବା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ସହିତ ଡିଜିଟାଲ୍ ସେବା ଏବଂ ସୂଚନା ପାଇବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିବ।

ସିଏସଟି ଇ-ଗଭର୍ଣ୍ଣାନ୍ସ ସର୍ଭିସେସ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଲିମିଟେଡ୍ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିବା ଏହି ଯୋଜନା 2.52 ଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତରେ ବିସ୍ତାରିତ 4.39 ଲକ୍ଷ ଜନ ସେବା କେନ୍ଦ୍ରର ଏକ ବିଶାଳ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ନେଟୱାର୍କକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲା। 31 ମାର୍ଚ୍ଚ, 2024 ରେ ଯୋଜନାର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ସମାପ୍ତି ସମୟରେ, ଏହା ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି 6.39 କୋଟି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସଫଳତାର ସହିତ ତାଲିମ ଦେଇଥିଲା ଯାହା ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷରତା ଅଭିଯାନ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ କରିଥିଲା।

ସେହିପରି କର୍ମଯୋଗୀ ଆଇଗଟ୍‌ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ମଇ 2025 ସୁଦ୍ଧା, 1.07 କୋଟିରୁ ଅଧିକ କର୍ମଯୋଗୀଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି । ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଶାସନ କ୍ଷେତ୍ରରେ 2,588ଟି ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରଦାନ କରେ। 3.24 କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରମାଣପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରାଯିବା ସହିତ, ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଅନଲାଇନ୍, ସିଧାସଳଖ ଏବଂ ମିଶ୍ରିତ ଫର୍ମାଟ ମାଧ୍ୟମରେ ନିରନ୍ତର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ।

କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦନ ଲାଭ କରିଥିବା ଇଣ୍ଡିଆ ଏଆଇ ମିଶନ ଦେଶରେ ଏଆଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଗତି ଆଣିବା ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୋଟ 10,371.92 କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟବରାଦ ସହିତ, ଏହି ମିଶନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଜାତୀୟ ପ୍ରାଥମିକତା ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଆଇ ନବସୃଜନକୁ ଆଗକୁ ବଢାଇବା। 30 ମଇ 2025 ସୁଦ୍ଧା, ଭାରତର ଜାତୀୟ କମ୍ପ୍ୟୁଟ୍ କ୍ଷମତା 34 ହଜାର ଜିପିୟୁ ଅତିକ୍ରମ କରିସାରିଛି, ଯାହା ଏଆଇ-ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଗବେଷଣା ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରିଛି।

ଭାରତ ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ମିଶନ ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରମୁଖ ବାହକ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି । 14 ମଇ, 2025 ସୁଦ୍ଧା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଧୀନରେ ଛଅଟି ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଅନୁମୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର କ୍ରମାଗତ ନିବେଶ 1.55 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ ପାଞ୍ଚଟି ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ୟୁନିଟ୍ ନିର୍ମାଣର ଉନ୍ନତ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଛି। 14 ମଇ, 2025ରେ ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇଥିବା ସଦ୍ୟତମ ପ୍ରକଳ୍ପ ହେଉଛି ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଜେୱର ବିମାନବନ୍ଦର ନିକଟରେ ଏକ ଡିସପ୍ଲେ ଡ୍ରାଇଭର ଚିପ୍ ଉତ୍ପାଦନ କାରଖାନା ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଏଚସିଏଲ ଏବଂ ଫକ୍ସକନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମିଳିତ ଉଦ୍ୟୋଗ।

ଭାରତ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ 2023-24 ରେ ଏହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଉତ୍ପାଦନ ମୂଲ୍ୟ ରେକର୍ଡ କରିଛି ଯାହାକି 1,27,434 କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଛି । ଏହା 2014-15 ରେ 46,429 କୋଟି ଟଙ୍କା ତୁଳନାରେ 174 ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି। ଏହି ବୃଦ୍ଧି ସ୍ୱଦେଶୀ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଯେପରିକି ହାଲୁକା ଯୁଦ୍ଧ ବିମାନ ତେଜସ, ଅର୍ଜୁନ ଟ୍ୟାଙ୍କ, ଆକାଶ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଣାଳୀ, ଏଏଲଏଚ୍‌ ଧ୍ରୁବ ହେଲିକପ୍ଟର ଏବଂ ଅନେକ ଘରୋଇ ଭାବରେ ନିର୍ମିତ ନୌସେନା ଜାହାଜର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି ସ୍ୱଦେଶୀକରଣ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବାହକ ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚଟି ସକାରାତ୍ମକ ସ୍ୱଦେଶୀକରଣ ତାଲିକା ପ୍ରଚଳନ। ଏହି ତାଲିକାଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରି 5,500 ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସାମଗ୍ରୀର ଆମଦାନୀକୁ ସୀମିତ କରେ। ଫେବୃଆରୀ 2025 ସୁଦ୍ଧା, ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟରୁ 3,000ରୁ ଅଧିକର ସ୍ୱଦେଶୀକରଣ ହୋଇସାରିଛି।

15 ଫେବୃଆରୀ 2017 ରେ, ଇସ୍ରୋର ଗୋଟିଏ ମିଶନରେ 104 ଟି ଉପଗ୍ରହ ଉତକ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଏକ ଅତୁଟ ବିଶ୍ୱ ରେକର୍ଡ। ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-3 ଅଭିଯାନ ଏକ ସଫଳତା ଚିହ୍ନିତ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଭାରତ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ନିକଟରେ ଅବତରଣ କରିବାରେ ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସଫ୍ଟ ଲ୍ୟାଣ୍ଡିଂ ହାସଲ କରିବାରେ ଚତୁର୍ଥ ଦେଶ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ଲାଗି ଥିବା ପ୍ରଜ୍ଞାନ ରୋଭର ଏଲଆଇବିଏସ (ଲେଜର-ଇଣ୍ଡ୍ୟୁସଡ୍‌ ବ୍ରେକଡାଉନ ସ୍ପେକ୍ଟ୍ରୋସ୍କୋପ୍) ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସଲଫର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲା। ଏହି ସଫଳତା ପାଇଁ 23 ଅଗଷ୍ଟକୁ ଜାତୀୟ ମହାକାଶ ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି।

ଗତ 11 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଇସ୍ରୋର 100ଟି ମହାକାଶ ଉତକ୍ଷେପଣ ଅଭିଯାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ଭାରତର ମହାକାଶ ବଜେଟ୍ 13,000 କୋଟି ଟଙ୍କା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଯାହା ମହାକାଶ ଅନୁସନ୍ଧାନ ପ୍ରତି ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ସ୍ପେଡେକ୍ସ (ସ୍ପେସ୍ ଡେବ୍ରିସ୍ ଏକ୍ସପେରିମେଣ୍ଟାଲ) ମିଶନ ହେଉଛି ପୃଥିବୀର କକ୍ଷପଥରେ ମହାକାଶ ଭଗ୍ନାବଶେଷର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ପଦକ୍ଷେପ। ବିଗତ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ 328ରୁ ଅଧିକ ମହାକାଶ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ବିକଶିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଭାରତର ମହାକାଶ ନବସୃଜନ ଇକୋସିଷ୍ଟମକୁ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ଇସ୍ରୋର ଅନ୍ୟ ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। 2035 ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଭାରତୀୟ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷା ଷ୍ଟେସନର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରାଯିବ। 2027 ରେ ପ୍ରଥମ ମାନବ ମହାକାଶ ଉଡ଼ାଣ ମିଶନ ପରିଚାଳନା କରିବାକୁ ଭାରତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି । 2040 ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଏକ ମାନବ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଭିଯାନର ଯୋଜନା କରାଯାଇଛି। ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ମାନବ ମହାକାଶ ଉଡ଼ାଣ ମିଶନ ଗଗନଯାନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ପ୍ରାୟ 20,193 କୋଟି ଟଙ୍କାର ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟୟବରାଦ ସହିତ ଅନୁମୋଦନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ନିବେଶ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ମୋଟ ଆଠଟି ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ମିଶନକୁ ସମର୍ଥନ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ କର୍ମଚାରୀ ବିହୀନ ଏବଂ କର୍ମଚାରୀ ବିହୀନ ଉଡ଼ାଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଚାରି ଜଣ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଲଟଙ୍କୁ ଚୟନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଏବଂ ସାଧାରଣ ମହାକାଶ ଉଡ଼ାଣ ତାଲିମ ସମାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି ।

ଗତ ଏଗାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ଯାତ୍ରା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ଚତୁର ବ୍ୟବହାର କ'ଣ ହାସଲ କରିପାରିବ। ମହାକାଶରେ ଉପଗ୍ରହ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଡିଜିଟାଲ ସେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେଶ ଦୀର୍ଘଦିନର ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କରିବା ଏବଂ ନୂତନ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ନବସୃଜନର ଉପଯୋଗ କରିଛି।