ସାଂସଦଙ୍କୁ ନିଲମ୍ବିତ କଲେ କେଉଁ ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଏ ?

Published: Wednesday, February 4, 2026, 11:18 [IST]

ମଙ୍ଗଳବାର ସଂସଦର ବଜେଟ ଅଧିବେଶନରେ ହଟ୍ଟଗୋଳ ଦେଖାଦେଇଛି। ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ଉପରକୁ କାଗଜ ଫିଙ୍ଗିଥିବା ଆଠ ଜଣ ସାଂସଦଙ୍କୁ ନିଲମ୍ବିତ କରାଯାଇଛି। ନିଲମ୍ବିତ ହୋଇଥିବା ସାଂସଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତ ଜଣ କଂଗ୍ରେସ ସାଂସଦ ଏବଂ ଜଣେ ସିପିଏମ୍ ସାଂସଦ। ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ, ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗାନ୍ଧୀ ଭାଡ୍ରାଙ୍କ ସମେତ କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନେ ସଂସଦ ବାହାରେ ପ୍ରତିବାଦ କରିଥିଲେ। ନିଲମ୍ବିତ ସାଂସଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଂଗ୍ରେସରୁ ମାନିକମ୍ ଟାଗୋର, ଗୁରଜିତ ସିଂହ ଆଉଜଲା, ଅମରିନ୍ଦର ରାଜା ୱାରିଂ, ହିବି ଏଡେନ୍, କିରଣ ରେଡ୍ଡୀ, ପ୍ରଶାନ୍ତ ପୋଡୋଲେ, ଏସ. ଭେଙ୍କଟେସନ ଏବଂ ଡିନ୍ କୋରିଆକୋସ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଜେଟ ଅଧିବେଶନ ପାଇଁ ନିଲମ୍ବିତ କରାଯାଇଛି।

ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି ଜଣେ ସାଂସଦଙ୍କ ନିଲମ୍ବନର ପ୍ରକ୍ରିୟା କ'ଣ, ନିଲମ୍ବନ ପରେ ସାଂସଦଙ୍କ କେଉଁ ଅଧିକାର ହରେଇଥାଏ ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପରେ ସାଂସଦ କେବେ ଗୃହକୁ ଫେରିପାରିବେ।

ଜଣେ ସାଂସଦଙ୍କୁ କେବେ ଏବଂ କିପରି ନିଲମ୍ବିତ କରାଯାଏ?
ସଂସଦରେ ଏକ ସାଧାରଣ ନୀତି ଅଛି ଯେ ଲୋକସଭାର ବାଚସ୍ପତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ଗୃହର ସୁଗମ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଦାୟୀ। ଏହା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କୁ କିଛି ବିଶେଷ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଯଦି କାର୍ଯ୍ୟଧାରା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ବାଚସ୍ପତି କିମ୍ବା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଗୃହର ଯେକୌଣସି ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଗୃହ ଛାଡିବାକୁ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କୁ ନିଲମ୍ବିତ କରିବାକୁ କହିପାରିବେ।

ତଥାପି, ଏଥିପାଇଁ ମଧ୍ୟ କିଛି ନିୟମ ଅଛି। ଲୋକସଭା କାର୍ଯ୍ୟବିଧି ନିୟମ ୩୭୩ ରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଯଦି କୌଣସି ସଦସ୍ୟ କୌଣସି ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେ ତୁରନ୍ତ ସେହି ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଗୃହ ଛାଡିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇପାରିବେ। ନିୟମ ୩୭୪ ରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଯଦି କୌଣସି ସଦସ୍ୟ ଲଗାତାର ଭାବରେ ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଗୃହର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରି ଜାଣିଶୁଣି ନିୟମର ଅପବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନେଇପାରିବେ। ଏପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ସେ ଅଧିବେଶନର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ପାଇଁ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଗୃହରୁ ନିଲମ୍ବନ କରିପାରିବେ। ରାଜ୍ୟସଭା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ନିୟମ ପୁସ୍ତକର ନିୟମ ୨୫୫ ଏବଂ ୨୩୬ ରେ ସମାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଏହା ମନେ ରଖିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେ ନିଲମ୍ବନ ସେତେବେଳେ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଗୃହ ଦ୍ୱାରା ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ ହୁଏ ଏବଂ ବାଚସ୍ପତି କିମ୍ବା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଅନୁମୋଦନ ଦିଅନ୍ତି।

ଜଣେ ନିଲମ୍ବିତ ସାଂସଦଙ୍କଠାରୁ କେତେ ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଇଛି?
ନିଲମ୍ବନ ପରେ, ସାଂସଦଙ୍କ ଅନେକ ଅଧିକାର ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଅଧିକାରଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଜାଣନ୍ତୁ। ଜଣେ ନିଲମ୍ବିତ ସାଂସଦ ଗୃହରେ ସାଧାରଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ସରକାରଙ୍କୁ ଦାୟୀ କରିବାର ଅଧିକାର ହରାଇବେ। ସେମାନେ ଆଇନ ଏବଂ ନୀତି ଉପରେ ବିତର୍କରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ନିଲମ୍ବନ ବିରୋଧୀ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେମାନେ ଗୃହର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ନିଲମ୍ବନକୁ ସଂଘୀୟ ଗଠନ ପାଇଁ ବିପଦ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ସେମାନେ ସଂସଦୀୟ କମିଟି ବୈଠକରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାର ଅଧିକାର ହରାଇବେ। ନିଲମ୍ବନ ସମୟରେ ସେମାନେ ସଂସଦର କକ୍ଷ (ଲୋକସଭା କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟସଭା) ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ନିଲମ୍ବନ କିପରି ଶେଷ ହୁଏ?
ସାଧାରଣତଃ, ନିଲମ୍ବନ ସେହି ଦିନ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ ଯେଉଁଦିନ ବାଚସ୍ପତି କିମ୍ବା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଆଚରଣକୁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବିବେଚନା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ସମଗ୍ର ଅଧିବେଶନ ପାଇଁ ଯେଉଁଠାରେ ମାମଲା ଜଡିତ। ତେଣୁ, ଅଧିବେଶନ ଶେଷରେ ସାଂସଦଙ୍କ ନିଲମ୍ବନ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।

ତଥାପି, ଯଦି ସେହି ଅଧିବେଶନ ମଧ୍ୟରେ ନିଲମ୍ବନ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ଗୃହ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସଂକଳ୍ପ ଗୃହୀତ ହୁଏ ଏବଂ ବାଚସ୍ପତି କିମ୍ବା ଅଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦନ କରାଯାଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସାଂସଦଙ୍କ ନିଲମ୍ବନ ସମାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଗୃହ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।

Published On February 4, 2026