ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର ଥାଏ କି ଏକ୍ସପାରୀ ଡେଟ୍, ଆମେରିକା-ଚୀନ ବିବାଦ ଭିତରେ ଉଠିଲା ପ୍ରଶ୍ନ; ଯାହାକୁ ନେଇ ସାରା ବିଶ୍ଵ ଏବେ ଚିନ୍ତାରେ

ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶରେ ଚାଲିଥିବା ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମରିକ ଅଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ପୁଣିଥରେ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହୋଇଛି। ଆମେରିକା ଚୀନ ଉପରେ ଅଭିଯୋଗ କରିଛି ଯେ ସେ ନିଜର 'ଲୋ-ଯିଲ୍ଡ' ପରମାଣୁ ପରୀକ୍ଷଣ ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକରେ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଚାଲାଇଛି, ଯାହା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସନ୍ଧିର ଉଲ୍ଲଂଘନ ହୋଇପାରେ। ଚୀନ ଏହି ଅଭିଯୋଗକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଆସୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଏକ ନୂଆ ଅସ୍ତ୍ର ଦୌଡ଼ର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ଅନ୍ୟପଟେ, ଆମେରିକା ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ବିରୋଧ କରୁଛି। ଆମେରିକାର ଦାବି ହେଉଛି, ଇରାନ ନାଗରିକ ପରମାଣୁ ଉର୍ଜାର ଆଡ଼ରେ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ବିକାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ବଡ଼ ବିପଦ।

ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି, ଆମେରିକା ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପରମାଣୁ ପରୀକ୍ଷଣ ପୁନଃଆରମ୍ଭ କରିବାର ସଙ୍କେତ ଦେଇଛି। ଦଶକ ଧରି ଚାଲିଥିବା ପରୀକ୍ଷଣ ନିଷେଧ (ମୋରାଟୋରିୟମ୍) ଯଦି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ତେବେ Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty (CTBT) ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ।

ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର ଏକ୍ସପାରୀ ଡେଟ୍

ସାଧାରଣତଃ ଲୋକେ ଭାବନ୍ତି ଯେ ପରମାଣୁ ବୋମା ଏକଥର ତିଆରି ହେଲେ ସଦାସର୍ବଦା ପାଇଁ ଘାତକ ରହିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ବିଜ୍ଞାନ ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖଣ୍ଡନ କରେ। ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର ମଧ୍ୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁଷ୍ୟ ରହିଛି।

ରେଡିଓଧର୍ମୀ କ୍ଷୟ (Radioactive Decay)

ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଉପାଦାନ ପ୍ଲୁଟୋନିଅମ୍ କିମ୍ବା ୟୁରେନିଅମ୍। ଯଦିଓ ପ୍ଲୁଟୋନିଅମ୍-୨୩୯ର ହାଫ୍-ଲାଇଫ୍ ପ୍ରାୟ ୨୪ ହଜାର ବର୍ଷ, କିନ୍ତୁ ବୋମାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଏତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସ୍ଥିର ରହିନଥାଏ। ବିଶେଷକରି ଟ୍ରିଟିଅମ୍, ଯାହା ପରମାଣୁ ବିସ୍ଫୋରଣର ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ, ତାହାର ହାଫ୍-ଲାଇଫ୍ କେବଳ ପ୍ରାୟ ୧୨ ବର୍ଷ। ଏହା ଫଳରେ ସମୟ ସହିତ ବୋମାର କ୍ଷମତା କମିଯାଏ।

ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ କ୍ଷୟ

ପରମାଣୁ ବୋମା କେବଳ ରେଡିଓଧର୍ମୀ ପଦାର୍ଥ ନୁହେଁ, ଏହା ହଜାର ହଜାର ଜଟିଳ ଉପାଦାନ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ସର୍କିଟ୍, ଉଚ୍ଚ ବିସ୍ଫୋଟକ ଓ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମାଟେରିଆଲ୍‌ର ସଂଯୋଗ। ସମୟ ସହିତ ବିକିରଣର ପ୍ରଭାବରେ ଏହାର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଭାଗ ଖରାପ ହୋଇଯାଏ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଓ ରବର ଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଓ ଧାତୁରେ ଜଙ୍ଗ ଧରିପାରେ।

'ପିଟ୍' (Pit) ର ଆୟୁଷ୍ୟ

ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କୋରକୁ 'ପିଟ୍' କୁହାଯାଏ। ଗବେଷଣା ଅନୁସାରେ, ପ୍ଲୁଟୋନିଅମ୍ ପିଟ୍ ସମୟ ସହିତ ନିଜର ଗଠନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ ଏକ ପରମାଣୁ ପିଟ୍‌ର ସୁରକ୍ଷିତ ଆୟୁଷ ୫୦ ରୁ ୧୦୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ।

ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର ରକ୍ଷା-ରକ୍ଷଣ

ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ସମୟ ସହିତ ଏକ୍ସପାୟାର ହେଉଥିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ Life Extension Program (LEP) ଅଧୀନରେ ରଖାଯାଏ। ଆମେରିକା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଦେଶ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆରବ୍ ଡଲାର୍ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ପୁରୁଣା ଟ୍ରିଟିଅମ୍, ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ ଜେନେରେଟର୍ ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅପଡେଟ୍ କରନ୍ତି।

English summary

Does nuclear weapons have an expiration date? This is a question that has arisen in the US-China dispute; the whole world is now worried about it.