ସ୍ୱାଧୀନତାର 75 ବର୍ଷ ପରେ କେତେ ଅଗ୍ରହତି କରିଛି ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ର - ରିପୋର୍ଟ

ବ୍ରିଟିଶ ଯୁଗର କଲେଜ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷାର ମାନ ଭଲ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା । ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଯେପରି ଦେଶରେ ରେଳ ଲାଇନର ଏକ ନେଟୱାର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଶିକ୍ଷାର ଉନ୍ନତି ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲେ ।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ : ଭାରତକୁ ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଆମ ଦେଶର ନାଗରିକଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ହାତରେ ଥିଲା । ସେମାନେ ଏପରି ଏକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଚାହୁଁଥିଲେ ଯାହାକି ମାତ୍ର କିଛି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ କାମ ହୋଇପାରିବ । ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ସାକ୍ଷର ହେବା, ପଢିବା ଏବଂ ଲେଖି ପ୍ରଗତି କରିବା ଉଚିତ୍ ଏହୈା ସେମାନେ କେବେ ଚାହୁଁନଥିଲେ ।

ବ୍ରିଟିଶ ଯୁଗର କଲେଜ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷାର ମାନ ଭଲ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା । ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଯେପରି ଦେଶରେ ରେଳ ଲାଇନର ଏକ ନେଟୱାର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଶିକ୍ଷାର ଉନ୍ନତି ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲେ । ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ନୀତି ଆପଣେଇଥିଲେ ତାହା କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଆରମ୍ଭରୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଆଜି ଆମର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରିବାକୁ ସ୍ଥିତିରେ ଆସିପାରିଛି । ନୂତନ ଶିକ୍ଷା ନୀତିଉପରେ ସରକାର ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି ।

ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂସ୍କାର

1949 ରେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଆୟୋଗ ଏବଂ 1952 ରେ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ଆୟୋଗ ଗଠନ ସହିତ ଭାରତର ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂସ୍କାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରଥମେ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ କୁ ମଜବୁତ କରିବା ସହ ଶିକ୍ଷା ସଂସ୍ଥାନରେ ଛାତ୍ର ଏବଂ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଏହା ସହିତ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କର ତାଲିମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପରାମର୍ଶ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଫୋକସ୍ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ପରେ 1945 ରେ ଅଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ କାଉନସିଲ୍ ଅଫ୍ ଟେକ୍ନିକାଲ୍ ଏଜୁକେସନ୍ (AICTE), 1953 ରେ ୟୁନିଭରସିଟି ଅନୁଦାନ ଆୟୋଗ (UGC) ଏବଂ 1961 ରେ ନ୍ୟାସନାଲ କାଉନସିଲ୍ ଅଫ୍ ଏଜୁକେସନାଲ୍ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଆଣ୍ଡ ଟ୍ରେନିଂ (NCERT) ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଶିକ୍ଷା ପ୍ରସାର ପାଇଁ 'ଅପରେସନ୍ ବ୍ଲାକ୍ ବୋର୍ଡ'

1964-66 ମସିହାରେ ଶିକ୍ଷା କମିଶନ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ । ଭାରତରେ ଶିକ୍ଷାର ବିକାଶ ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ କୋଠାରୀ କମିଶନ ଥିଲା, ଯାହାର ସୁପାରିଶ ଆଧାରରେ 1968 ମସିହାରେ ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ନୀତି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷାରେ ଇଂରାଜୀ, ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା । 18 ବର୍ଷ ପରେ 1986 ରେ ଏହି ଶିକ୍ଷା ନୀତିରେ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା ପାଇଁ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଗଲା । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମହିଳା ଏବଂ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଓ ଜନଜାତିଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅପରେସନ୍ ବ୍ଲାକବୋର୍ଡ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା | ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ 1990 ଦଶକରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଅଭିଯାନ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଲାଭ ଦେଖାଇଲା । ଏହା ପରେ ସର୍ବଶିକ୍ଷା ଅଭିଯଆନ ଏବଂ ପଢେ ଇଣ୍ଡିଆ- ବଢେ ଇଣ୍ଡିଆ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ବହୁତ ଅବଦାନ ଦେଇଥିଲା । 2009 ରେ, ଏହାକୁ 'ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର' ପ୍ରଦାନ କରି ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ପଢିବାର ଅଧିକାର ପାଇଲେ ।

2020 ରେ ଏକ ନୂତନ ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ନୀତି ଅଣାଯାଇଛି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ମାନବ ସମ୍ବଳ ଏବଂ ବିକାଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟକୁ ଶିକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି । ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନତାର 75 ବର୍ଷ ପୂରଣ କରୁଛି, ସେତେବେଳେ ସରକାର ଏହି ନୀତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଶିକ୍ଷାର ଡିଜିଟାଇଜେସନ୍ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟକରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି । ଏହି ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ, ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ 5 + 3 + 3 + 4 ମଡେଲ୍ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।

ଦେଶର ସାକ୍ଷରତା ହାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଗତ 75 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଫଳାଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୋଷଜନକ ରହିଛି.। ଯେପରିକି ସ୍ୱାଧୀନତା ସମୟରେ ଦେଶର ସାକ୍ଷରତା ହାର ମାତ୍ର 12% ଥିଲା, 2022 ମସିହାରେ ଏହା 80% କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଛି । ସ୍ୱାଧୀନତାର ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ଅର୍ଥାତ୍ 1951 ରେ, ଏହି ସଂଖ୍ୟା 18.3% କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା ଏବଂ 2018 ରେ ଏହା 74.4% ଥିଲା । ମହିଳା ସାକ୍ଷରତା ହାରରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି । 1951 ରେ ଏହା ମାତ୍ର 8.9% ଥିଲା, ଯାହା 2018 ରେ 65.8% କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା ।

ମହିଳା ସାକ୍ଷରତା ହାରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର କାରଣ ହେଉଛି 7-8 ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବରୁ ଦେଶରେ ମହିଳା ଶିକ୍ଷା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନଥିଲା । ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ନିଜ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ପଠାଇବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁନଥିଲେ । କିନ୍ତୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସୁଧାର ଆସିଛି । ପ୍ରେସ ଇନଫରମେସନ୍ ବ୍ୟୁରୋ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଝିଅମାନେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷାରେ ପୁଅମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି । ପ୍ରଥମରୁ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଅଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଝିଅ ମାନେ ଅଧିକ ରହୁଛନ୍ତି ।

ବଢିଛି ବିଦ୍ୟାଳୟ ସଂଖ୍ୟା

2020-21 ବର୍ଷର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ସମୟରେ ଦେଶରେ ସ୍କୁଲ ସଂଖ୍ୟା 15 ଲକ୍ଷ ରହିଛି । ଯେତେବେଳେ କି, ସ୍ୱାଧୀନତା ସମୟରେ ଦେଶରେ କେବଳ 1.4 ଲକ୍ଷ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଥିଲା । ସେହିଭଳି ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ କଲେଜ ସଂଖ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ଅହେତୁକ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି । 1950-51 ମସିହାରେ ଦେଶରେ କେବଳ 578 କଲେଜ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦିନରେ ଦେଶରେ 42,343 କଲେଜ ଅଛି ।

ସେହିପରି ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷାରେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଶରେ ଅନେକ ଘରୋଇ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଅନେକ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବିଦେଶ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ନେଉଛନ୍ତି । ତେବେ ବିଶ୍ୱ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ଇତିହାସ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ସମ୍ମାନଜନକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା । ସ୍ୱାଧୀନତା ସମୟରେ ଦେଶରେ କେବଳ 27 ଟି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଥିଲା, ଯାହା ଆଜି ସୁଦ୍ଧା 1,043 କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ।

ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାରେ ଉନ୍ନତି

ଆଇଆଇଟି, ଆଇଆଇଏମ୍ ଏବଂ ମେଡିକାଲ୍ କଲେଜ ପରି ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଭାରତରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ବହୁ ଅବଦାନ ରଖିଛନ୍ତି । ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଆଇଆଇଟି 1951 ମସିହାରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଖଡ଼ଗପୁରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । 15 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1956 ରେ, ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି (ଖଡ଼ଗପୁର) ଆଇନ ସଂସଦରେ ପାରିତ ହୋଇଥିଲା । ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଆଇଆଇଟିକୁ ଜାତୀୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ଆଜି ଦେଶରେ 23 ଟି ଆଇଆଇଟି ଅଛି । ଦେଶରେ ଆଇଆଇଏମ୍ 1961 ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେହି ବର୍ଷ 'କଲିକତା' ଏବଂ ଅହମ୍ମଦାବାଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଆଜି ଦେଶରେ 20 ଟି ଆଇଆଇଏମ୍ ରହିଛି । ସେହିଭଳି ଦେଶରେ ଡାକ୍ତରୀ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ AIIMS ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି । 1956 ରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ AIIMS ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଆଜି ଦେଶରେ ସମୁଦାୟ 19 AIIMS କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ଏବଂ 4 ଟି ର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି । ସେହିଭଳି 1951 ମସିହାରେ ଦେଶରେ କେବଳ 28 ଟି ମେଡିକାଲ କଲେଜ ଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା 612 କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ।

English summary

India@75 : Development in Education Platform Of Country After Independence