ଲ୍ ନିନୋର ମୁକାବିଲା କରିପାରିବ କି ବଙ୍ଗୋପସାଗର ? ଓଡ଼ିଶାକୁ ନେଇ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଦେଲେ ପାଣିପାଗ ବିଜ୍ଞାନୀ
ଆଗକୁ ମୌସୁମୀ-ଏଲ ନିନୋ ମଧ୍ୟରେ ହେବ ମହାଲଢ଼େଇ। ହେଲେ ବଳି ପଡ଼ିବ କିଏ ? କାହାର ପଲ୍ଲା ହେବ ଭାରୀ। ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଏଲ୍ ନିନୋର ମୁକାବିଲା କରିପାରିବ କି? ଏହାକୁ ନେଇ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି ପ୍ରଫେସର ସୁରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ପଶୁପାଳକ। ପଶୁପାଳକଙ୍କ ମତରେ କେରଳରେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବାୟୁର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଆଗମନ ଚଳିତ ୨୦୨୬ ସିଜନର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ମେ ମାସର ଅନେକ ପୂର୍ବାନୁମାନରେ ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା ଯେ ଆରବ ସାଗର ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଉଭୟ ଶାଖା ଏକାସଙ୍ଗେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଭାରତରେ ମୌସୁମୀକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବେ। କିନ୍ତୁ ତାହା ହେଲାନାହିଁ।
ଏହା ବଦଳରେ, ଆରବ ସାଗର ଶାଖା ପ୍ରଥମେ ସକ୍ରିୟ ହେଲା ଏବଂ ନିଜ ବଳରେ ମୌସୁମୀ ଆଗମନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କଲା। ବିଷୁବରେଖା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ପ୍ରବାହ, ସକ୍ରିୟ ସୋମାଲି ଜେଟ୍, ନିରନ୍ତର ଆଦ୍ରତା ଏବଂ କେରଳ-ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲଗାତାର ବର୍ଷା ଯୋଗୁଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ମୌସୁମୀ ଆଗମନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସକ୍ଷମ ହେଲା।
ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଭାବେ, ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପ୍ରଚୁର ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବ୍ୟାପକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ରହିଥିଲା। ପୂର୍ବ ଭାରତକୁ ମୌସୁମୀର ଅଗ୍ରଗତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁଭଳି ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଓ ଘନୀଭୂତ ଲଘୁଚାପ କ୍ଷେତ୍ର ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରି ନଥିଲା।
ଫଳସ୍ୱରୂପ, ବଙ୍ଗୋପସାଗରୀୟ ଶାଖା ସଂଗଠିତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଥିବା ବେଳେ କେରଳରେ ମୌସୁମୀ ଆଗମନ ହୋଇଗଲା। ଏହି କାରଣରୁ ମେ ମାସରେ ମୌସୁମୀ ଆଗମନର ପୂର୍ବାନୁମାନ ତାରିଖ ବାରମ୍ବାର ବଦଳିଥିଲା ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାରତ ପାଇଁ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ରହିଛି।
2. ଯେତେବେଳେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଏଲ୍ ନିନୋ ସହ ଲଢ଼ିଥିଲା
ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଏଲ୍ ନିନୋର ଶକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ସ୍ଥିତି ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ। ଅତୀତର ଅନୁଭବରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏଲ୍ ନିନୋ (El Niño) ବର୍ଷ ହେଲେ ହିଁ ଯେ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ୱାଭାବିକଠାରୁ ଅତି କମ୍ ବର୍ଷା ହେବ, ତାହା ନୁହେଁ। 1997 ମସିହାର ମୌସୁମୀ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ। ଇତିହାସର ଅନ୍ୟତମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏଲ୍ ନିନୋ ସତ୍ତ୍ୱେ, ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ସକ୍ରିୟ ପାଣିପାଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ମୌସୁମୀ ଟ୍ରଫ୍ (monsoon trough) ର ଅନୁକୂଳ ସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ଭଲ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ବଙ୍ଗୋପସାଗର ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଏଲ୍ ନିନୋର ପ୍ରଭାବକୁ ସଫଳତାର ସହ ରୋକି ପାରିଥିବାରୁ ଓଡ଼ିଶା ବଡ଼ ଧରଣର ମରୁଡ଼ି ସ୍ଥିତିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଯାଇଥିଲା।
କିନ୍ତୁ 2015 ମସିହାରେ ଏହାର ଓଲଟା ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଏହି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏଲ୍ ନିନୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବକୁ କମାଇବା ପାଇଁ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ସେତେଟା ସକ୍ରିୟ ନଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାରେ କୌଣସି ମହା-ମରୁଡ଼ି ହୋଇନଥିଲେ ମଧଁ ବର୍ଷା ଅନିୟମିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଖରାଟିଆ ପାଗର ଅବଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା ଏବଂ କେତେକ ଜିଲ୍ଲାରେ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥିଲା।
ଏହି ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ବର୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂଚନା ମିଳେ ଯେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ସକ୍ରିୟତା ଏଲ୍ ନିନୋର ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରଭାବକୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ବଦଳାଇ ଦେଇପାରେ ଏବଂ କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର କୁପ୍ରଭାବକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ କରିଦେଇପାରେ।
1997 ଏବଂ 2015 ବର୍ଷକୁ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, କାରଣ ଏହି ଦୁଇ ବର୍ଷ ଏଲ୍ ନିନୋ ସହ ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସକ୍ରିୟତାକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ। ଯଦିଓ କୌଣସି ଦୁଇଟି ମୌସୁମୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାନ ଭାବେ ଗତି କରେନାହିଁ, ତଥାପି ଏହିପରି ତୁଳନା ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିପଦର ଆକଳନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
୩. ୨୦୨୬ ମୌସୁମୀ ଓଡ଼ିଶାରେ କିପରି ଶେଷ ହୋଇପାରେ?
ଚଳିତ 2026 ବର୍ଷ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ବଙ୍ଗୋପସାଗର ପୁଣିଥରେ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ଏଲ୍ ନିନୋର ପ୍ରଭାବକୁ ରୋକିବାରେ ସଫଳ ହେବ କି? ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ (IMD) ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମଡେଲଗୁଡ଼ିକର ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ସମ୍ଭାବନା ଦେଖାଯାଉଛି:
ପ୍ରଥମ ସମ୍ଭାବନା (ପ୍ରାୟ 40-45% ସମ୍ଭାବନା): ଜୁନ୍, ଜୁଲାଇ ଏବଂ ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରୀୟ ଶାଖା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ ଏବଂ ଏଠାରେ ବାରମ୍ବାର ଲଘୁଚାପ ସହ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଅବପାତ (Depression) ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାରତ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବ। ଏପରି ହେଲେ ଏଲ୍ ନିନୋ ସତ୍ତ୍ୱେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ସ୍ୱାଭାବିକ (near-normal) ବର୍ଷା ହେବ। ବର୍ଷାର ଆଞ୍ଚଳିକ ବଣ୍ଟନ ଅସମାନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାଂଶ ଜିଲ୍ଲାରେ କୃଷି ଉପରେ ଏହାର ବିଶେଷ କୁପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ସମ୍ଭାବନା (ପ୍ରାୟ 55-60% ସମ୍ଭାବନା): ବଙ୍ଗୋପସାଗର କେବଳ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ସକ୍ରିୟ ରହିବ ଏବଂ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ଏଲ୍ ନିନୋର ପ୍ରଭାବକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ରୋକିବାରେ ବିଫଳ ହେବ। ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ଓଡ଼ିଶାରେ, ବିଶେଷ କରି ପଶ୍ଚିମ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ୱାଭାବିକଠାରୁ ସାମାନ୍ୟ କମ୍ (moderately below-normal) ବର୍ଷା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ରହିବ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ବର୍ଷାର ମୋଟ ପରିମାଣ ଅପେକ୍ଷା ଫସଲ ବୃଦ୍ଧିର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ବର୍ଷା ନହେବା (prolonged dry spells) ଚାଷ ପାଇଁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ସାଜିପାରେ।
ବର୍ତ୍ତମାନର ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଚଳିତ ବର୍ଷ 1997 ଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା କିମ୍ବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ମରୁଡ଼ି ହେବା-ଏହି ଦୁଇଟି ଚରମ ସ୍ଥିତିର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ନାହିଁ। ଏହାର ସବୁଠାରୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଫଳାଫଳ ଏହି ଦୁଇଟି ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହିବ। ଏହି ସିଜନରେ ବର୍ଷାର ଅନିୟମିତତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ଏବଂ ସାମୟିକ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ଚାପ ଦେଖାଦେବ। ମୁଖ୍ୟ ମୌସୁମୀ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର କେତେ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ ପାଣିପାଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି, ତାହା ଉପରେ ହିଁ ଓଡ଼ିଶାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପାଗ ନିର୍ଭର କରେ।
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google