ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କୁ କିଏ ଚୟନ କରନ୍ତି ? ତାଙ୍କର ଦରମା କେତେ ?
ଭାରତରେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କୁ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମେରୁଦଣ୍ଡ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଯାହା ମୁକ୍ତ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଦାୟୀ । କିନ୍ତୁ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପୁଣି ଥରେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ନିରପେକ୍ଷତା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ସମେତ ଅନ୍ୟ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଭୋଟ ଚୋରି ଅଭିଯୋଗ କରି ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ବିରୋଧରେ ମୋର୍ଚ୍ଚା ଖୋଲିଛନ୍ତି।
ତଥାପି, ଅଗଷ୍ଟ ୧୭ ତାରିଖରେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଏକ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀ କରି ବିହାରରେ ଚାଲିଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂଶୋଧନ (SIR) ଏବଂ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଲୋକସଭା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଟ ଚୋରି ଅଭିଯୋଗର ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ।
ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର (ସିଇସି) ଜ୍ଞାନେଶ କୁମାର ଏକ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଭୋଟ ଚୋରିର କଥା କେବଳ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାର ଏକ ପ୍ରୟାସ। ଏହା ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନର ଅପମାନ। ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ଏବଂ ବିହାରର 7 କୋଟି ଭୋଟର କୌଣସି ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଏହା ପ୍ରଥମ ଥର ନୁହେଁ, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ସହିତ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଏବଂ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଉପରେ ଲଗାତାର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇ ଆସୁଛନ୍ତି। ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କୁ କିଏ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କେତେ ଦରମା ଏବଂ ସୁବିଧା ମିଳେ?
ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କୁ କିପରି ଚୟନ କରାଯାଏ?
ଭାରତରେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ପଦବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ଲୋକସଭା, ବିଧାନସଭା, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏବଂ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନରେ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ।
. ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କ ଚୟନ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିବା 2023 ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଏ। ଏହି ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ତିନି ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ କମିଟି ରହିଛି। ଏହି କମିଟିରେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ଏବଂ ଆଇନ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି କମିଟି ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କ ନାମ ସୁପାରିଶ କରିଥାଏ।
ଚୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ପ୍ରଥମେ ଏକ କମିଟି ପାଞ୍ଚଟି ନାମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତାଲିକା କରିଥାଏ। ଏହା ପରେ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ଏବଂ ଆଇନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏକ ତିନି ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ କମିଟି ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ନାମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ନାମକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ସୁପାରିଶ ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଏ।
ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କ ନାମ ପାଇଁ ସୁପାରିଶ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏହାକୁ ତାଙ୍କର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଅନୁମୋଦନ ଦିଅନ୍ତି। ତା'ପରେ ଏକ ସରକାରୀ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଜାରି କରାଯାଏ। ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଜାରି ହେବା ପରେ, ନିଯୁକ୍ତ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରେ ପଦ ଏବଂ ଗୋପନୀୟତାର ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହି ନିଯୁକ୍ତି କେବଳ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥାଏ।
ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଛଅ ବର୍ଷ କିମ୍ବା 65 ବର୍ଷ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ହୁଏ। ସେମାନେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ବିଚାରପତିଙ୍କ ସମକକ୍ଷ ପଦବୀ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମାନ ଦରମା ଏବଂ ଭତ୍ତା ପାଆନ୍ତି।
ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର କେତେ ଦରମା ପାଆନ୍ତି?
ଭାରତରେ, ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର (CEC) ପଦବୀ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ବିଚାରପତିଙ୍କ ସମକକ୍ଷ, ସମାନ ସ୍ତରରେ ଦରମା ଏବଂ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ। ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସଚିବ ସ୍ତରୀୟ ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଗଣମାଧ୍ୟମ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରମାନେ ପ୍ରତି ମାସରେ 3.5 ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଦରମା ପାଆନ୍ତି। ଏହା ସହିତ, ସେମାନଙ୍କୁ 34,000 ଟଙ୍କା ମାସିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ଭତ୍ତା ମଧ୍ୟ ମିଳିଥାଏ, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟିକସମୁକ୍ତ। ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରମାନେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ପରି ସମାନ ଦରମା ଏବଂ ପଦବୀ ପାଆନ୍ତି।
ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କୁ କେଉଁ ସୁବିଧା ମିଳିଥାଏ?
ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କୁ ରହିବା ସ୍ଥାନ, ସରକାରୀ ଗାଡ଼ି, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ମିଳିଥାଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପାଇଁ, ପତି କିମ୍ବା ପତ୍ନୀ ଏବଂ ନିର୍ଭରଶୀଳ ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ଷକୁ ତିନିଥର ଲିଭ୍ ଟ୍ରାଭେଲ୍ ରିହାତି (LTC) ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ମିଳିଥାଏ।
ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ?
ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ 6 ବର୍ଷ କିମ୍ବା 65 ବର୍ଷ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ହୁଏ। ଏହି ପଦବୀ ଦେଶରେ ନିରପେକ୍ଷ ଏବଂ ସୁଗମ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ।
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google