'ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍'ର ୧୫୦ ବର୍ଷ: 'ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍'ର ରଚୟିତା ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର କିଏ ଥିଲେ? ଗୀତର ରଚନା ପଛରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣୀୟ କାହାଣୀ

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦି ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଇଣ୍ଡୋର ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଜାତୀୟ ଗୀତ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍"ର ୧୫୦ତମ ବାର୍ଷିକୀ ପାଳନର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିବେ। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ଅବସରରେ ଏକ ସ୍ମାରକୀ ଡାକଟିକଟ ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବେ।

ଏହି ବର୍ଷ, ନଭେମ୍ବର ୭, ୨୦୨୫ ରେ, ଜାତୀୟ ଗୀତ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ରଚନାର ୧୫୦ତମ ବାର୍ଷିକୀ ପାଳନ କରାଯିବ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଗୀତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଆତ୍ମା, ଯାହା କେବଳ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ନୂତନ ଜୀବନ ଫୁଙ୍କି ନଥିଲା ବରଂ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ସାହିତ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ମଜବୁତ କରିଥିଲା ଏବଂ ନୂତନ ପରିମାଣ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ଗୀତ ୧୮୭୪ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୭ ତାରିଖରେ ଅକ୍ଷୟ ନବମୀର ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଟାର୍ଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଅମର ଗୀତ କେବଳ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଲୋଗାନ ହୋଇନଥିଲା ବରଂ ଆଜି ଦେଶର ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ମଧ୍ୟ। ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦି ଏକ ସ୍ମାରକୀ ଉଦଘାଟନ କରିବେ ଏବଂ ଏହି ଅବସରକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ମାରକୀ ଡାକଟିକଟ ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ଉନ୍ମୋଚନ କରିବେ।

ମହାନ ସାହିତ୍ୟିକ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଟାର୍ଜୀ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଅମର ଗୀତ ଲେଖି ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଅମର ହୋଇଗଲେ। "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" କେବଳ ଏକ ଗୀତ କିମ୍ବା ସ୍ଲୋଗାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଥା, ଯାହା ୧୮୭୪ ମସିହାରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଯୁବକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୋଇ ଆସୁଛି। ନିସନ୍ଦେହରେ, ସମସ୍ତେ ସ୍କୁଲରେ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଶୁଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ପଛରେ ଥିବା କାହାଣୀ ଏବଂ ଏହାର ସ୍ରଷ୍ଟା ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଟାର୍ଜୀଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ବିଷୟରେ ବହୁତ କମ୍ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି। ତେଣୁ, ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର କିଏ ଥିଲେ ଏବଂ ଆମେ କିପରି "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ପାଇଲୁ...

୨୭ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଉପନ୍ୟାସ ଲେଖିଥିଲେ
ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଟାର୍ଜୀ ଜୁନ୍ ୨୬, ୧୮୩୮ରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ୨୪ ପରଗଣା ଜିଲ୍ଲାର କନ୍ଥଲପଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲେଖକ ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ବଙ୍ଗଳା ଔପନ୍ୟାସିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଔପନ୍ୟାସିକ ଥିଲେ। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭାରତର ଆଲେକଜାଣ୍ଡ୍ରେ ଡୁମାସ୍ ଭାବରେ ବିଚାର କରିପାରିବା। ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବଙ୍ଗଳା ଉପନ୍ୟାସ, ଦୁର୍ଗେଶ ନନ୍ଦିନୀ ୧୮୬୫ ମସିହାରେ ଲେଖିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ମାତ୍ର ୨୭ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଥିଲେ। ସେ କେବେ ପଛକୁ ଫେରି ଚାହିଁ ନଥିଲେ। ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଙ୍ଗଳା ସାହିତ୍ୟକୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ପ୍ରଥମ ଲେଖକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏହି କ୍ରାନ୍ତିକାରୀ 19 ଶତାବ୍ଦୀର ଔପନ୍ୟାସିକ 8 ଏପ୍ରିଲ 1894 ରେ 56 ବର୍ଷ ବୟସରେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଦୁନିଆ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ।

ହୁଗଲି କଲେଜ ଏବଂ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ
ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର 1857 ରେ ବିଏ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ, ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି କଲେଜରୁ ବିଏ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ହୋଇଥିଲେ। ସେ 1869 ରେ ଆଇନ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ଆଇନ ଅଧ୍ୟୟନ ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ କିଛି ବର୍ଷ ପାଇଁ ତତ୍କାଳୀନ ବଙ୍ଗଳା ସରକାରଙ୍କ ସଚିବ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ବଙ୍କିମ ରାୟ ବାହାଦୁର ଏବଂ CIE ଉପାଧି ମଧ୍ୟ ପାଇଥିଲେ। ସେ 1891 ରେ ସରକାରୀ ଚାକିରିରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ। ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ବଙ୍ଗଳା ଏବଂ ହିନ୍ଦୀ ଉଭୟ ଭାଷାରେ ତାଙ୍କ ଲେଖା ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। 1874 ରେ ତାଙ୍କର ଗୀତ, "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍", ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ଏବଂ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ଲୋଗାନ ପାଲଟିଥିଲା।

"ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ରଚନା
୧୮୭୫ ମସିହାରେ ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ ଗୀତ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ରଚନା ପଛରେ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କାହାଣୀ ଅଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଇଂଲଣ୍ଡର ରାଣୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଜଣାଇ "ଭଗବାନ! ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର" ଗୀତ ଗାଇବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିଥିଲେ। ଏହା ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମେତ ଅନେକ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରିଥିଲା। ଏହାର ଜବାବରେ, ସେ ୧୮୭୪ ମସିହାରେ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଶୀର୍ଷକ ଏକ ଗୀତ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ଗୀତର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଥିଲା ଭାରତ ଭୂମିକୁ "ମାତା" ବୋଲି ସମ୍ବୋଧିତ କରିବା। ଏହି ଗୀତଟି ପରେ ତାଙ୍କର ୧୮୮୨ ଉପନ୍ୟାସ, "ଆନନ୍ଦମଠ" ରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଐତିହାସିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବିଷୟବସ୍ତୁ ସହିତ ବୁଣାଯାଇଥିବା ଏହି ଉପନ୍ୟାସ ଦେଶରେ ଜାତୀୟତାର ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲା।

ଯେତେବେଳେ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଗାନ କରାଯାଇଥିଲା

୧୮୯୬ ମସିହାରେ, କଲିକତାରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଏକ ଅଧିବେଶନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ଅଧିବେଶନରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଗୀତ ଗାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ଦେଶପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ ଏହି ଗୀତଟି ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଭାରତୀୟ ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଗୀତ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଲୋଗାନ ହୋଇଗଲା। ସାରା ଦେଶରେ କେବଳ ବିପ୍ଳବୀ ପିଲା, ଯୁବକ, ବୟସ୍କ ଏବଂ ବୟସ୍କମାନେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ସମାନ ସ୍ଲୋଗାନ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରିଥିଲେ: "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍"।

ଟାଗୋର "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ପାଇଁ ସ୍ୱର ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ଏକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଯେ ବଙ୍କିମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍" ଗୀତ ତାଙ୍କ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହାସଲ କରିପାରି ନଥିଲା। ତଥାପି, ଏହି ଗୀତଟି ଏବେ ବି ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଯୁବକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସେହି ଅମର ଦେଶପ୍ରେମ ସହିତ ସ୍ପନ୍ଦିତ ହୁଏ ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କୁହାଯାଏ ଯେ ଠାକୁର ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋର ଏହି ଗୀତର ସ୍ୱର ରଚନା କରିଥିଲେ। ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ, ଜାନୁଆରୀ 24, 1950 ରେ, ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ "ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍"କୁ ଜାତୀୟ ଗୀତର ମାନ୍ୟତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।