ଆଜି ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି ମା'କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା, ଜାଣନ୍ତୁ ପୂଜାବିଧି; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?

କୁତ୍ସିତ ତାପର ନାମ କୁଷ୍ମା । ସଂସାର ତ୍ରିବିଧ ତାପରେ ଜର୍ଜରିତ । ଦେବୀ ଏହି ତ୍ରିତାପକୁ ନିଜ ଉଦରରେ ବହନ କରିଥିବାରୁ ସେ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା । ସିଂହ ବାହିନୀ ଦେବୀ ଅଷ୍ଟ ଭୁଜା । ସାତ ହସ୍ତରେ ଆୟୁଧ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ଜପାମାଳି । ଯିଏ ମାଆର ଅଭୟ ଚରଣାଶ୍ରିତ ନୁହେଁ ସେ ତ୍ରିତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥାଏ । ମାଆ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ସନ୍ତାନ ତାପହାରିଣୀ କଲ୍ୟାଣମୟୀ ଜନ୍ମ ଦାତ୍ରୀ, ଜନନୀ । ଦେବୀଙ୍କ ଗ୍ରହ ସୂର୍ଯ୍ୟ ।

କେଉଁ ତିଥିରେ କରାଯାଏ ମା'କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କର ପୂଜା
ଆଶ୍ୱିନ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥୀରେ କରାଯାଏ ମା'କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କର ପୂଜା । ଆଜି ଶାରଦୀୟ ନବରାତ୍ରୀର ଚତୁର୍ଥ ଦିନ। ମା'କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ନବବ୍ରତୀର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ମାନ୍ୟତା ରହିଛି ଯେ ଭକ୍ତ ଆଜିର ଦିନରେ ମା'ଙ୍କର ଏହି ରୂପକୁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବନରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ରହିନଥାଏ । ସନ୍ତାନ ଶୁଖ ମିଳିଥାଏ । ମାତାଙ୍କର ଉପାସନାରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଗୁଡ଼ିକର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଜୀବନରେ ସୁସ୍ଥ ରହିବା ଏବଂ ଶିଶୁ ସୁଖ ପାଇବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ମା ମା'କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର :

.ଓମ ଦେବୀ କୁଶମଣ୍ଡାୟେ ନାମଃ

ୟଯାଦେବୀ ସର୍ବଭୁତେଷୁ ମା' କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ରୁପେଣ ସଂସ୍ଥିତା।
ନମଃସ୍ତସୈ ନମଃସ୍ତସୈ ନମଃସ୍ତସୈ ନମୋ ନମଃ ।।

ମା ମା'କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ପୂଜା ବିଧି
ନବରାତ୍ରୀର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରି ହଳିଦିଆ କିମ୍ବା ଲାଲି ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପରିଧାନ କରନ୍ତି । ନବରାତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା କଳସକୁ ପୂଜା କରି ମା' କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରନ୍ତୁ । ମା କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଜଳ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରି ଦେବୀମାଆଙ୍କୁ ଲାଲ କିମ୍ବା ହଳଦିଆ ଚୁନରୀ ଚଢାଇ ସିନ୍ଦୁର, କାଜଲ, ଚୁଡି, ବିନ୍ଦି, ମୁଦି ,କାନଫୁଲ ଓ ହାରରେ ସଜାଇ ଦିଅନ୍ତୁ । ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ଯେପରି ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ମନ୍ଦାର, କୁସୁମ ଫୁଲ କିମ୍ବା କୌଣସି ହଳଦିଆ ଫୁଲ ଚଢାନ୍ତୁ । ଧୂପ-ଦୀପ ଲଗାଇ ଦୁର୍ଗା ଚାଳିଶା ପାଠ କରିବେ ଓ ମା'ଙ୍କ ଆଳତୀ କରନ୍ତୁ । ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମାତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଉନ୍ନତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସୁଫଳ ଦିଅନ୍ତି । ପୂଜାରେ ନାଲି ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ । ଶେଷରେ ମା'ଙ୍କ ପାଖରେ ଫଳମୂଳ କିମ୍ବା ହାଲୱା ଭୋଗ ଲାଗି କରନ୍ତୁ । ମାଆ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାଲପୁଆ ଭୋଗ ଲାଗି କରନ୍ତୁ । ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ଏପରି ଭାବେ ମା'ଙ୍କ ଆରାଧନା କଲେ ସମସ୍ତ ମନସ୍କାମନା ପୂରଣ ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ।

ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?
ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା ଏବଂ ଜୀବନ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ମାତା ଦୁର୍ଗା ତାଙ୍କର କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ରୂପରେ ଏକ କୋମଳ ହସ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। 'କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା' ଶବ୍ଦ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦରୁ ଗଠିତ: 'କୁଷ୍ମା', ଯାହାର ଅର୍ଥ 'ଶକ୍ତି' କିମ୍ବା 'ତାପ', ଏବଂ 'ଅଣ୍ଡା', ଯାହାର ଅର୍ଥ 'କଜାତି କ୍ଷେତ୍ର'। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେହି ଶକ୍ତି ଯିଏ ନିଜର ଶକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।

ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଆଲୋକ, ଏପରିକି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ତେଣୁ, ତାଙ୍କୁ ସୌରମଣ୍ଡଳର ଦେବୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଜୀବନରେ ଏକ ନୂତନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରେରଣା ମିଳିଥାଏ।

ମାତା କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ରୂପ
ମାତା କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଆଠଟି ହାତ ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏରେ କମଣ୍ଡଳୁ ଅଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସାତଟି ହାତରେ ଧନୁ, ତୀର, ପଦ୍ମ, ଅମୃତ ପାତ୍ର, ଚକ୍ର ଏବଂ ଗଦା ଭଳି ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଅମୃତ ପାତ୍ର ସୂଚିତ କରେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅମରତ୍ୱ ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବାହନ ହେଉଛି ସିଂହ, ଯାହା ଶକ୍ତି ଏବଂ ବୀରତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ।